ملا سلطانعلى « 1 » در تفسير ، اين‌هايى كه طريقه‌شان طريقهء معارف بوده است ، بعضىشان در آن فنى كه داشته‌اند خوب نوشته‌اند ؛ لكن قرآن عبارت از آن نيست كه آن‌ها نوشته‌اند . آن ، بعضى از اوراق قرآن و پرده‌هاى قرآن است . يا مثلًا طنطاوى « 2 » و امثال او ، و همين‌طور قطب « 3 » هم ، به يك ترتيب ديگرى تفسير كرده‌اند كه باز هم غير تفسير قرآن است به همهء معانى ؛ آن هم يك پرده‌اى است . و بسيارى از مفسّرين كه از اين دو طايفه نبودند تفاسيرى دارند ، مثل مجمع البيان « 4 » ما ، كه تفسير خوبى است و جامع بين اقوال عامّه و خاصّه است .

--> ( 1 ) - سلطان محمد بن حيدر گنابادى خراسانى ( 1251 - 1327 ق ) ، مشهور به « سلطان‌عليشاه » از عارفان و صوفيان قرن 14 هجرى است . تفسير وى به نام بيان السعادة في مقامات العبادة پر از مطالب رمزى همراه مباحث فلسفى مىباشد . اين اثر وى در چهار مجلّد در سال 1344 ش در چاپخانهء دانشگاه تهران به چاپ رسيده است . ( 2 ) - طنطاوى بن جوهرى مصرى ( 1287 - 1358 ق ) از دانشمندان مصر و اساتيد دارالعلوم‌قاهره بوده است . تفسير وى به نام الجواهر في تفسير القرآن الكريم مىباشد . وى در تفسيرش به بيان احكام مورد نياز مسلمانان و اخلاق پرداخته است ولى مهمترين ويژگى اين تفسير مباحث علمى آن است كه حدود 750 آيه از قرآن را با مطالب علوم طبيعى تطبيق كرده است . ( 3 ) - سيد بن قطب بن ابراهيم ، متفكّر اسلامى مصرى در قرن 14 هجرى ، نويسنده و مدرّس عربى در مصر مىباشد . وى عضو گروه « اخوان المسلمين » بوده و رياست روزنامهء آن را به عهده داشته است . سيد قطب توسط حكومت جمال عبدالناصر دستگير ، زندانى و سپس اعدام گرديد . آثار متعددى در زمينهء قرآن دارد مانند : التصوير الفنّي في القرآن ، مشاهد القيامة في القرآن و تفسير في ظلال القرآن كه در آن بيشتر به مباحث اجتماعى پرداخته است . ( 4 ) - مجمع البيان في تفسير القرآن ، تأليف ابوعلى فضل بن حسن بن فضل طبرسى ( 472 - 578 يا 551 ) مفسّر و فقيه بزرگ شيعه در قرن ششم هجرى است . وى در تفسير گرانقدر خود به بحث‌هاى ادبى و قراءات و نقل اقوال مفسّرين و بيان مراد آيات قرآن پرداخته است .